مقالات

ارزیابی محیط زیست بخش چهارم

اگر اطلاعات جامعی از وضعیت موجود محیط زیست منطقه داشته باشیم, قادر خواهیم بود به درستی و با دقت کامل پیش بینی نماییم که چه اثری ممکن است خوب یا بد, مستقیم یا غیر مستقیم و یا در چه مرحله ای از کــار پیــش بیابد. همچــــنین با دانســتن وضعیــت موجود محیط زیست ارزیابی کننده، می تواند شدت، اهمیت و دامنه اثرات را معین نماید. چهار پایه اصلی که می بایستی در تشریح شرایط موجود محیط زیست مورد توجه قرار گرفته شوند، عبارتند از:
– شناسایی اثرات
– رهنمودهای مربوطه
– سایر مطالعات اثرات بر محیط زیست
– روشهای تجزیه و تحلیل اثرات

با در دســـت داشتن وضـــعیت موجود و ارزیــابی اثرات ممکنه بر محیط زیست می توان با تصمیم گیری به موقع و صحیح محیط زیست را جهت نسلهای آینده حفظ و چرخه های طبیعی را پایدار داشت. ساده ترین راه جهت انتخاب آیتم های زیست محیطی که می بایستی تشریح گردند مطالعه گزارش هایی از همان نوع پروژه است که قبلاً ارزیابی و گزارش شده است. ضمناً می توان از بررسیهای علمی صاحبنظران دانشگاهی یا متخصصین محیط زیست که گزارشات را مطالعه و ارزشیابی نموده اند، نیز استفاده نمود و توجه نمودکه چه نکاتی بیشتر می بایست مورد نظر قرار گیرند. در صورتی که در دسترسی به گزارشات قبلی یا نظرات صاحبنظران میسر نبود می توان با طرح این دو سوال مشخص نمود که چه آیتمی باید در بحث ذکر گردد: – آیا این فاکتور زیست محیطی در این عملیات تحت تاثیر قرار می گیرد؟ – آیا این فاکتور زیست محیطی بر نحوه عملیات تاثیر می گذارد ؟ چنانچه جواب مثبت باشد تیم تخصصی نظر خواهد داد که اثرات قابل گذشت هستند یا خیر ، چنانچه اثرات بیشتر از آن بوده باشد که بتوان اغماض نمود می بایستی در بحث قرار گرفته، در ردیف مخصوص به خود )محیط فیزیکی، بیولوژیکی و …( گنجانیده شوند.در ارزیابی، محیط زیست از جنبه های فیزیکیوشیمیایی، بیولوژیکی، اقتصادی – اجتماعی و فرهنگی مورد بررسی قرار می گیرند.

وضعیت موجود محیط فیزیکوشیمیایی

محیط فیزیکوشیمیایی شامل هواشناسی، هیدرولوژی، خاکشناسی و زمین شناسی می شود.

1-هوا

 درجه حرارت منطقه به صورت میانگین و تغییرات ماهیانه و سالیانه روزهای سرد و گرم مشخص گردد. سرعت و جهت باد در طی سال ، فصل یا ماه و درصد دفعات آنها به صورت گلباد نمایش داده شود. در صورت امکان میزان تشعشع خورشید و تبخیر سالیانه یا فصلی نیز گردآوری و کیفیت هوای موجود در منطقه از نظر کل ذرات معلق، انیدرید سولفورو و هیدروکربورها، اکسیدهای ازت، منوکسید کربن و مواد قابل ترسیب ، مواد سیاه کننده و اکسیدانهای هوا )همگی در صورت امکان( تعیین می گردند. امکان اتفاق آلودگی حاد هوا از طریق بررسی ارتفاع مخلوط شدن در صبح و بعد از ظهر، ارتفاع وارونگی حرارتی هوا و دفعات اتفاق افتادن آن در طول سال بررسی گردند. منابع آلوده کننده هوا در منطقه به خصوص نقاط مشخص مانند کارخانه ها، تعداد اتومبیل های در تردد و امثال آنها معین شوند و در صورت امکان روی نقشه منطقه پیاده گردند. استانداردهای ملی و یا بین المللی هوا جمع آوری گردند.

2-آب

 منابع آبهای سطحی رودخانه ها، تالابها، دریاچه و دریا اگر وجود دارد و فاصله قرار گرفتن تا توسعه مشخص گردد. میزان آبهای رودخانه ها و تغییرات حداکثر و حداقل جریان مشخص گردند. کیفیت آبهای سطحی توسط مقایسه آزمایشهای انجام شده با جدول استاندارد مملکتی به چهار درجه خیلی خوب، خوب، متوسط و بد تقسیم بندی گردد. میزان آبهای زیر زمینی منطقه، میزان برداشت و سطح ایستایی آبهای زیر زمینی مشخص گردد، در صورت امکان روند تغییرات سطح ایستایی در گذشته نیز ذکر گردد. کیفیت آبهای زیر زمینی نیز توسط مقایسه با استاندارد مملکتی معین گردد. استانداردهای ملی و بین المللی آبهای مورد مصرف جمع آوری گردند. منابع موجود آلوده کننده آبهای سطحی و زیر زمینی در حال حاضر مشخص و میزان فاضلابها به تفکیک نوشته شده، ترکیب هر یک از فاضـــلابها مــــشخص گردند. اســتانداردهای خروجی فاضلابها یا هر نوع دستورالعمل مربوطه جمع آوری گردد.

3-صـــدا

 یکی از پیامدهای مهم توسعه ایجاد سر و صدا در محیط اجرای پروژه یا پیرامون آن است. در راستای وضع موجود محیط زیست ابتدا حدود سر و صدای موجود در محل اجرای پروژه و نواحی اطراف آن معین می گردد. این کار ممکن است توسط اندازه گیری های ضروری محل دریا و یا از روی الگوهای مربوطه انجام پذیرد. بر همین مبنا منابع خاص سر و صدا در محل را مشخص نموده و همچنین نقاط معینی که بایستی سر و صدا در آن مناطق به حداقل میزان خود کاهش داده شود، تعیین می گردد.
اســـتانداردها و مـــعیارهای سر و صدا را بر مبنای اثرات مختلف سر وصدا پایه ریزی می نمایند و در عین حال واژگان و طبقه بندی علمی خاص برای بیان ترازهای سر و صدا در ارتباط با معیارها و استانداردهای مزبور را مورد استفاده قرار می دهند.

4-خاکشناسی و زمین شناسی

پارامترهایی نظیر بافت خاک، فرسایش خاک، زلزله خیزی، تکتونیک و سایر پارامترهای مرتبط بررسی می شود.

اجزای اصلی ارزیابی  محیط زیست

تعیین عمق و محدوده مطالعاتی ، شروع کار

منظور از عمق و محدوده کار در ارزیابی محیط زیست ، مشخص نمودن سطوح دقت مطالعات به لحاظ انجام محاسبات ، بررسی های میدانی و سطوح عرضی اثرات متقابل فعالیتهای پروژه بر محیط زیست و برعکس می باشد.

۱-محدوده بلا فصل ؛

منظور از محدوده بلا فصل محدوده ای است که پروژه در آن انجام می گیرد.

۲-محدوده اثرات مستقیم:

محدوده ای است که به طور مستقیم تحت تأثیرفعالیتهای پروژه قرار می گیرد.

۳-محدوده اثرات غیر مستقیم:

محدوده ای است که به طور غیر مستقیم ازفعالیتهای پروژه تأثیر می پذیرد.

مفهوم غربالگری

غربالگری فرآیندی است که طی آن مشخص می شود که آیا پروژه توسعه ای به ارزیابی محیط زیست نیاز دارد یا خیر. این کار در ابتدای کار مانع از انجام ارزیابی های غیر ضروری میشود.

تشریح وضعیت موجود محیط زیست

اصــــلی ترین قسمت یک گزارش ارزیابی تعیین دقیق و کامل وضعیت موجود محیط زیست است. محیط زیست و منابع طبیعی موجود در تنها کره مسکون بسیار محدود و در حال نابودی است. این منابع با توجه به روند سریع مصرف گرایی, رشد جمعیت, روند فزاینده آلودگی ها و تخلیه و تخریب منابع طبیعی بزودی به انتها خواهند رسید.

در راســــتای انـــجام ارزیــابی اثرات زیست محیطی, اولین قدم, مطالعه و بررسی محیط زیست موجود یا موجودی محیط می باشد تا با دانستن وضعیت موجود, اثرات ناشی از فعالیتهای پروژه و تجهیزات زیست محیطی پس از اجرا و بهره برداری پروژه بر محیط زیست معلوم و مشخص گردد. اگر اطلاعات جامعی از وضعیت موجود محیط زیست منطقه داشته باشیم, قادر خواهیم بود به درستی و با دقت کامل پیش بینی نماییم که چه اثری ممکن است خوب یا بد, مستقیم یا غیر مستقیم و یا در چه مرحله ای از کــار پیــش بیابد. همچــــنین با دانســتن وضعیــت موجود محیط زیست ارزیابی کننده، می تواند شدت، اهمیت و دامنه اثرات را معین نماید. چهار پایه اصلی که می بایستی در تشریح شرایط موجود محیط زیست مورد توجه قرار
گرفته شوند، عبارتند از:

ادامه دارد…

[su_button url=”http://www.sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/69213863506.pdf” target=”blank” style=”flat” background=”#67ae73″ size=”3″ radius=”auto” icon=”icon: download”]مقاله مرتبط[/su_button]

محیط زیست چیست؟

مقدمه

محیط زیست امروزه یکی از واژگان بسیار پر کاربرد در ادبیات سیاسی و اجتماعی جوامع بشری به شمار می رود اما شاید کمتر کسی از غیر متخصصیان بتواند تعریفی صحیح و علمی از آن ارائه کند.بر این اساس برای اینکه بتوانیم شناختی مناسب از این واژه بدست آوریم و بر اساس آن سطح توقعات اخلاقی،اجتماعی و حتی سیاسی خود را در حوزه محیط زیست مشخص نماییم نیازمند اشنایی هرچند کلی با محیط زیست و انواع مختلف ان هستیم.در این نوشتار به ارائه تعریف کلی از محیط زیستو انواع ان و همچنین به معرفی چند وازه پر کاربرد در این حوزه می پردازیم.

تعریف

برای محیط زیست دو تعریف کلی را می توان ارائه داد، در تعریف اول به کلیه محیط هایی که در ان زندگی جریان دارد محیط زیست اطلاق می شود.این تعریف بسیار کلی بوده و ابهامات بزرگی را نیز در ذهن افراد ایجاد می کند چراکه در مناطق و نقاطی که هیچ موجود زنده ای قادر به ادامه حیات نیست اما انسان به طور موقت در ان حضور پیدا می کند را مورد توجه قرار نداده است و پاسخ به این سوال که ایا می توان چنین محیط هایی را جزئی از محیط زیست به شمار آورد؟لذا این تعریف از دیدگاه کارشناسی کمی گنگ و نامفهوم به نظر می رسد.در تعریف دوم محیط زیست به عنوان مجموعه‌ای از عوامل فیزیکی خارجی و موجودات زنده که با هم در کنش هستند و بر رشد و نمو و رفتار موجودات تأثیر می‌گذارند تعریف شده است که این تعریف در مقایسه با آنچه در تعریف اول آمده است  بسیار کامل و گویا به نظر می رسد اما شاید بتوان تعریفی جامع تر و گویاتر از محیط زیست ارائه نمود و آن این است که بگوییم محیط زیست به کلیه محیط هایی که حیات از سطح میکرو ارگانیسم ها تا پیچیده ترین موجودات زنده به صورت مداوم در آن جریان داشته و بر عوامل فیزیکی و غیر زنده خارجی و همچنین حیات سایر موجودات زنده اثرگذار و اثر پذیر باشند گفته می شود.این تعریف که به نوعی می توان آن را تلفیق و تکمیل دو تعریف قبل دانست  شایدبتوان کامل ترین تعریف از این واژه گسترده به شمار آورد.

انواع

محیط زیست را می توان دارای سه نوع کلی و جامع دانست که عبارتند از انسان ساخت،طبیعی و اجتماعی که هر یک دارای تعریفی خاص و مجزا است.

الف.انسان ساخت

به کلیه محیط هایی که توسط انسان و با دخالت وی ایجاد گردیده است و حیات مداوم در آن جریان دارد را محیط زیست انسان می گویند این دسته شامل کلیه شهرها،روستاها،شهرک های صنعتی،و… می گردد.

ب.طبیعی:

کلیه عرصه های طبیعی که بدون دخالت بشر ایجاد گردیده و روال و روند طبیعی خود را دارابوده است محیط زیست طبیعی می نامند این نوع نیز شامل تمامی کوه ها،جنگل ها،دریاها،دریاچه ها،بیابان ها و… که بصورت طبیعی ایجاد گردیده است را می شود

ج.اجتماعی

شامل کلیه روابط بین انسان ها که با هم تشکیل یک جمع واحد را می دهند می شود که از کوچکترین واحد ان یعنی خانواده تا بزرگترین مجموعه یعنی جامعه جهانی را در بر می گیرد

ادامه دارد…

وظایف و اهداف ارزیابی اثرات زیست محیطی
هدف اولیه از انجام یک مطالعه ارزیابی اثرات زیست محیطی ، اطمینان یافتن از رعایت سیاستها و اهداف تعیین
شده در برنامه ها و فعالیتهای یک پروژه در راستای ضوابط، معیارها، قوانین و مقررات زیست محیطی دولتی میباشد.
بنابراین، با انجام اینگونه مطالعات، روند اجرای پروژه های اقتصادی، همسو با اهداف توسعه پایدار گردیده و نهایتاً
موجب بهره برداری بهینه از منابع طبیعی با حداقل آثار سوء زیست محیطی می گردد. لذا هدف از هر ارزیابی
زیست محیطی، سهولت نیل به توسعه پایدار بوده، به طوری که حتی الامکان سعی بر این است که اثرات زیست
محیطی مفید به حداکثر رسیده و در عین حال اثرات مخرب اصلاح و یا حذف گردند. بر این اساس وظایف متعددی
را می توان برای مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی در نظر گرفت از جمله آنها می توان به پیش بینی مسایل و
مشکلات زیست محیطی، یافتن روشهای پیشگیری و اجتناب از پیامدهای سوء زیست محیطی و افزایش اثرات
مفید اشاره نمود.
– فواید ارزیابی اثرات زیست محیطی
ارزیابی را می توان به عنوان مکانیسمی که با ارائه راه های استفاده صحیح و منطقی از منابع انسانی و طبیعی سبب کاهش هزینه ها شده و در برنامه ریزی های کوتاه مدت و بلند مدت اثرات قابل توجهی دارد محسوب نمود. علاوه بر آنکه تصمیم گیرندگان و سیاستگزاران قادر به تشخیص و تعیین اثرات احتمالی یک پروژه می گردند آگاهی و دانش عمومی جامعه نیز از این طریق افزایش می یابد. ارزیابی به دلیل ایجاد تسریع در برنامه ریزی ها موجب حفاظت هر چه بیشتر منابع گردیده ، از بروز اثرات جبران ناپذیر بر محیط زیست و منابع طبیعی جلوگیری می نماید.عمده ترین فواید ارزیابی را می توان به شرح زیر خلاصه نمود:
– رفع نارضایتی جامعه
– از بین بردن ناسازگاری بین افراد جامعه و ارگانهای دولتی
– افزایش کیفیت محیط زیست
– اعتبار بخشیدن به دولت در سطوح بین المللی
– ایجاد برنامه ریزی مناسب
– افــــزایش آگاهی و دانـــش زیــست مــحیطی در سطوح مختلف جامعه, مسئولین و تصمیم گیرندگان
افزایش قدرت اجرایی به قوانین و مقررات
متدولوژی ارزیابی اثرات زیست محیطی
متدولوژی ارزیابی اثرات زیست محیطی شامل مراحل زیر می باشد:
– ساختار پروژه یا سازماندهی پروژه ارزیابی اثرات زیست محیطی
– تعیین محدوده کار  (Scoping) ارزیابی اثرات زیست محیطی

-تعیین و تشریح وضعیت موجود محیط زیست (environmental examination/ environmental setting/ existing environment)

پیش بینی اثرات(impacts prediction)
– ارزیابی و تجزیه و تحلیل اثرات زیست محیطی (impact analysis)
– پیشنهاد گزینه ها
– انتخاب گزینه برتر
– ارائه و پیشنهاد اقدامات اصلاحی و روش های کاهش اثرات سوء (mitigation measures)
– ارائه و پیشنهاد روش های مراقبت و پایش زیست محیطی (monitoring)
– ارائه گزارش ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIS)
لازم به ذکر است معمولا پیش از اقدام به انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی یک پروژه، ابتدا فرآیند
غربالگری  (screening) انجام می شود. غربال کردن پروژه ها، مکانیسمی برای اطمینان پذیری از الزام ارزیابی برای تعدادی از آن ها می باشد. در واقع غربال کردن را می توان مقایسه بین پروژه پیشنهادی با پروژه هایی دانست که به ندرت نیاز به تهیه گزار ش ارزیابی دارند و یا با پروژه هایی که تهیه گزارش ارزیابی برای آن ها ضرورت دارد. اجزای اصلی در مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی در شکل زیر نشان داده شده است :

اجزای اصلی ارزیابی اثرات زیست محیطی

توصیه هایی به نامزد های انتخابات شورای شهر

با نزدیک شدن به پنجمین دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا، برشمردن برخی از مهم‌ترین چالش‌های محیط زیستی استان و همچنین ارائه چند پیشنهاد محیط زیستی به نمایندگان آتی، با توجه به اهمیت موضوع محیط زیست که به اعتقاد بسیاری، مهم‌ترین چالش امروز دنیا است، خالی از لطف نخواهد بود.

نخستین و شاید مهم‌ترین چالش محیط زیستی که ارتباط تنگاتنگی با مفهوم حیات دارد، موضوع آب است که در صورت عدم مدیریت اصولی منتج به بحرانی خواهد شد با نام «بحران تامین آب» که بر اساس پژوهشی با عنوان «آینده پژوهی ایران ۱۳۹۶» که با حمایت مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری به انجام رسیده، در بین یکصد مسئله ایران، به عنوان دومین اولویت شناسایی شده است.

همچنین موضوع سرانه مصرف آب در سه بخش کشاورزی، صنعت و آب شرب خانگی در سطح استان که بر اساس آمارها، ۹۰ درصد آب مصرفی استان در بخش کشاورزی، ۵/۶ درصد برای  آب شرب خانگی و ۵/۱ درصد در بخش صنعت و مابقی در سایر بخش‌ها مصرف می‌گردد. در خصوص آب شرب خانگی، بنا به گفته معاون بهره برداری شرکت آب و فاضلاب شهری زنجان، سرانه مصرف آب شرب استان ۲۰۳ لیتر در شبانه روز است که در مقایسه با مصرف کشوری ۱۳ لیتر و مصرف جهانی ۵۳ لیتر بیشتر است. همچنین به گفته مدیرعامل آب منطقه‌ای استان زنجان، در حدود ۷هزار و ۳۰۰ حلقه چاه غیرمجاز در سطح استان وجود دارد و میزان افت آب‌های زیرزمینی استان نیز ۷۷ سانتی متر در سال گزارش گردیده. بنابراین با توجه به آمارهای موجود، توجه ویژه به مدیریت مصرف آب در هر سه بخش اشاره شده، یکی از برنامه‌های اصلی نمایندگان محترم شوراهای شهر و روستا خواهد بود.

چالش دوم که شوربختانه در بیشتر نقاط کشورمان مغفول مانده، موضوع مدیریت پسماند است که شهرها و روستاهای استان زنجان نیز از آن مستثنی نبوده و از سوء مدیریت در این زمینه رنج می‌برند. مشکلاتی همچون جمع آوری سنتی پسماندها، دفن غیربهداشتی و تولید بیش از اندازه پسماندهای آلی. لذا چاره اندیشی در زمینه مدیریت صحیح پسماند شهری و روستایی به ویژه در خصوص آموزش و ترویج  فرهنگ تفکیک پسماند از مبداء که نتایج بسیار بزرگی در زمینه حفاظت از محیط زیست در پی خواهد داشت، امری اجتناب ناپذیر است.

چالش سوم محیط زیستی استان، موضوع کیفیت هوای شهرها و روستاهای استان به ویژه شهر زنجان به سبب نزدیکی صنایع آلاینده‌ای مانند شهرک تخصصی روی است. بنا بر مطالعات انجام شده از سوی اساتید دانشگاه زنجان، آلودگی ناشی از دپوی پسماندهای روی تا نزدیکی‌های دروازه ارک در مرکز شهر زنجان رسیده است. نوع دیگری از آلودگی هوا به ویژه در روستاها، مربوط می‌شود به سوزاندن روباز پسماندهای خانگی و کشاورزی در نزدیکی سکونتگاه‌ها که خطرات فراوانی را برای سلامت ساکنین به همراه خواهد داشت. بنابراین برنامه ریزی در این زمینه نیز مستلزم توجه جدی مردم و مسئولان به ویژه نمایندگان محترم شوراهای شهر و روستا به معضل آلودگی هوا و تبعات شوم آن است.

و اما چند پیشنهاد محیط زیستی به نامزدهای محترم:

یک، در گام نخست و برای نشان دادن علاقه خود به محیط زیست و مواهب طبیعی، از تبلیغات کاغذی که شیوه‌ای مسرفانه و ناکارآمد است پرهیز نموده و با استفاده از فناوری‌های روز، انتخابات آتی را به انتخاباتی سبز بدل کنید.

دو، اجتناب از گسترش فرهنگ خودرو-محوری و تلاش در جهت توسعه فرهنگ انسان-محوری در شهرها و روستاها با حمایت از پویش‌هایی همچون سه‌شنبه‌های بدون خودرو که در سرتاسر ایران برگزار می‌شود و هدف آن ترویج فرهنگ استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی، پیاده روی و یا دوچرخه سواری به جای خودروی شخصی است.

سه، دعوت و نظرخواهی از سازمان‌های مردم نهاد محیط زیستی به عنوان رکن سوم توسعه پایدار و ستون جامعه مدنی در نشست‌هایی که با موضوعات محیط زیستی در ارتباط هستند.

چهار، برنامه ریزی در جهت بهبود کیفیت ساخت و سازها با پایبندی به اصول معماری پایدار و همچنین گسترش فضاهای سبز با تاکید بر گونه‌های گیاهی بومی.

امید که منتخبین پنجمین دوره شوراهای اسلامی شهر و روستا، افرادی باشند که به الزامات مدیریت شهری و روستایی واقف بوده و به دور از سیاست بازی، هدفی جز افزایش کیفیت زندگی و توان تاب آوری مردم نداشته باشند.